De Vlaamse woonmarkt zit pijnlijk muurvast. Wonen dreigt definitief te evolueren van een basisbehoefte naar een privilege voor wie al over kapitaal beschikt of op gulle familiale steun kan rekenen. Vandaag is de Vlaming gemiddeld 42 jaar wanneer hij zijn eerste woning koopt. Twintig jaar geleden was dat nog 31 jaar.
De politiek roept vaak om méér sociale woningen. Maar het probleem is niet een tekort aan sociale woningen. Het probleem is dat te weinig mensen nog een huis kunnen kopen. In een klimaat van schaarste stijgen prijzen sneller dan de inkomens, waardoor starters systematisch uit de markt worden geduwd. Dit is een structurele crisis die de sociale mobiliteit diep ondermijnt.
Het probleem is niet een tekort aan sociale woningen, het probleem is dat te weinig mensen nog een huis kunnen kopen
Om dit tij te keren, moeten we de focus radicaal naar de aanbodzijde verschuiven. Geen symptoombestrijding meer, maar een ambitieuze inhaalbeweging. Onze roadmap is helder: tegen 2035 moeten er in Vlaanderen minstens 600.000 extra woningen bijkomen.
Dat doen we via een drieledige strategie: 200.000 woningen door slimme verdichting in kernen, 200.000 door het activeren van slapende bouwgronden en publieke reserves via stimulansen, en 200.000 door het gericht aansnijden van nieuwe gronden waar dat ruimtelijk verantwoord is. Alleen door dit volume te halen, kan de wet van vraag en aanbod opnieuw in het voordeel van de burger werken en de prijzen stabiliseren.
In de sociale huisvesting is de nood aan een nieuwe aanpak prangend. Het huidige model, waarin de overheid optreedt als een passieve "baksteeneigenaar", is financieel onhoudbaar. Wachtlijsten zwellen aan, terwijl de overheid miljarden aan kapitaal blokkeert in vastgoed.
Wij stellen een paradigmashift voor: de verkoop van een strategisch deel van het sociale patrimonium aan private investeerders, onder strikte sociale voorwaarden. Als we één op de zes sociale woningen verkopen – circa 30.000 eenheden – kunnen we de volledige historische schuld van alle Vlaamse steden en gemeenten in één klap wegvagen. De rentebesparing die hieruit voortvloeit, vloeit integraal terug naar de burger via gerichte sociale huurpremies.
Het gaat om emancipatie. In het huidige systeem is sociale huur een eindstation zonder vermogensopbouw. Wie huurt, ziet zijn geld verdwijnen. Wij introduceren daarom deeleigenaarschap als basisprincipe. De bijdrage van de bewoner wordt opgesplitst: een deel voor het gebruik van de woning, en een deel dat dient voor de opbouw van een eigen kapitaalreserve.
De huurder spaart zichzelf zo rijk in zijn eigen woning. Na verloop van tijd beschikt de bewoner over een tastbaar vermogen dat bij vertrek kan worden verzilverd of als hefboom dient om de woning volledig aan te kopen. Zo maken we van de sociale woning een echte springplank in plaats van een doodlopend eindpunt.
Om de 'promotion trap' te vermijden, hanteren we de 50/50-regel. Sociale huurders worden vaak gestraft met een hogere huur zodra ze meer verdienen, wat hen ontmoedigt om promotie te maken op de arbeidsmarkt.
In ons systeem wordt elke extra verdiende euro die naar wonen gaat eerlijk verdeeld: de helft gaat naar de vermindering van de overheidssubsidie, de andere helft verhoogt direct de eigen vermogensopbouw van de bewoner. Zo loont werken altijd en bouwt men sneller aan een ticket naar volledige onafhankelijkheid op de vrije markt. Het systeem moet mensen vooruithelpen.
Critici zullen dit plan wegzetten als "vermarkting", maar het tegendeel is waar. Het is de ultieme vorm van sociale rechtvaardigheid. Waarom zou vermogensopbouw via vastgoed enkel voor de middenklasse zijn?
Door privaat kapitaal te mobiliseren voor renovatie en beheer, kan de overheid zich focussen op haar kernrol: het garanderen van betaalbaarheid en het ondersteunen van mensen in hun klim op de ladder.
We moeten af van het dogma dat de overheid elke baksteen zelf moet bezitten om te helpen. Echte solidariteit betekent mensen de middelen geven om hun eigen toekomst vorm te geven. Sociale huisvesting moet een motor zijn van mobiliteit.
Met dit plan herstellen we de belofte van een eigen dak boven het hoofd en maken we van huurders eindelijk weer eigenaars van hun eigen leven. Het is tijd voor de politieke moed om het roer volledig om te gooien.
Dit opiniestuk verscheen ook in De Morgen.
